bazare-vakil

نظام توزیع مردمی متکی بر پایگاه های اجتماعی

بسم الله الرحمن الرحیم

گروه مطالعات اقتصادی مجاهد

نظام توزیع مردمی متکی بر پایگاه های اجتماعی

سطوح ظلم در نظام توزیع و راهکارهای برطرف کردن آن ها

سطح اول ظلم: حاشیه ی سود بالا در نظام توزیع موجود

در ایران قیمت یک کالا از زمانی که از طرف تولید کننده عرضه میشود تا زمانی که به دست مصرف کننده ی نهایی می رسد، رشد قابل توجهی پیدا می کند. سهم بالای نظام توزیع از قیمت تمام شده ی کالا، در واقع ظلم به تولید کننده و اجحاف به مصرف کننده است که باید نزدیک به نیمی از درآمد خود را صرف ناکارآمدی نظام توزیع کنند.

بالا بودن سرانه واحدهای صنفی در کشور

یکی از مهمترین عوامل سهم بالای نظام توزیع از قیمت نهایی، بالا بودن سرانه واحدهای صنفی به نسبت جمعیت است. بنا بر آمار موجود تعداد واحدهای صنفی در ایران ۲۰ برابر میانگین جهانی استi! واضح است که وقتی قرار باشد به عنوان مثال ۱۰۰۰ واحد کالا به جای این که در ۱۰ مرکز توزیع شوند، در ۲۰۰ مرکز توزیع شوند، تقریبا می شود ادعا کرد، این ۲۰۰ مرکز برای رسیدن به درآمد مطلوب، حاشیه سود ۲۰ برابری را روی هر واحد کالا انتظار دارند. اگر مکان و نیروی کار را هزینههای اصلی یک واحد صنفی بدانیم، بسیاری از این واحدها توانایی پوشش دادن چندین برابر مشتری به نسبت وضعیت فعلی خود را دارا هستند. اما به علت توزیع مشتری بین تعداد بسیار بالای واحد صنفی، بخش قابل توجهی از منابع بسیاری از اصناف هدر می رود. از طرف دیگر همانطور که می دانیم تولید کننده مجبور است برای این که فروشندگان کالای آن ها را در رقابت با کالاهای مشابه عرضه و ترویج کنند، قیمت مصرف کننده را به مراتب بالاتر از قیمتی که خودشان کالا را می فروشند،ثبت کنند.

تعداد بسیار زیاد واحدهای صنفی علل متعددی دارد که قطعا یکی از آن ها فراهم نبودن شرایط در بخش های مولد کشور است. هر چند این رابطه دو طرفه است و می توان گفت یکی از دلایل مهم فراهم نبودن شرایط تولید نیز به صرفه نبودن تولید به علت سهم بسیار بالای این نظام توزیع حجیم در قیمت نهایی محصول است. توضیح آن که هنگامی که در بسیاری از موارد بیش از نیمی از پولی که ما برای دریافت کالاها و خدمات مختلف می پردازیم به جای این که سهم تولید کننده شود، سهم تعداد بالای دست های واسطه تا رسیدن محصول به مصرف کننده می شود، قطعا صرفه ی تولید به شدت کاهش می یابد. به زبان ساده تعداد بسیار بالای اصناف در کشور و پایین بودن سود تولید یک دور باطل است که روز به روز در حال تعمیق بحران موجود است.

نقش سرمایه در ناکارآمدی نظام توزیع

یکی از مهمترین عوامل سهم بالای نظام توزیع از قیمت نهایی، نیاز به سرمایه بسیار بالا در واحدهای صنفی است. شاید باور پذیر نباشد، اما مشاهدات میدانی نشان می دهد که یک سوپر مارکت ساده در کلان شهرها، تقریبا نیاز به چند ده میلیون تومان سرمایه فقط برای تامین اجناس درون مغازه دارد. از طرف دیگر واحدهای صنفی یا باید سرمایه ی زیادی را صرف خرید یا رهن مکان کنند،و یا در غیر این صورت قسمت قابل توجهی از درآمد ماهانه ی خود را صرف اجاره ی مکان واحد صنفی خود کنند. واضح است که نیاز بالای نظام توزیع به سرمایه باعث میشود، اصناف انتظار داشته باشند علاوه بر سودی که به ازای کار خود به دست می آورند، سود قابل توجهی نیز در ازای سرمایه ای که در واحد صنفی خود به کار گرفتهاند به دست آورند.

حجم بالای سرمایه لازم برای ایجاد یک واحد صنفی را وقتی در کنار تعداد بسیار بالای واحدهای صنفی ببینیم، متوجه خواهیم شد که یکی از مهمترین عوامل عدم جاری شدن سرمایه به تولید در اقتصاد کشور، ناشی از ناکارآمدی نظام توزیعِ پوسیده فعلی است.(البته قطعا اصلاح این بخش در کنار سایر عوامل همچون ساز و کارهای ناکارآمد و غیرشفاف اداری و قوانین ضد تولید است که معنا پیدا میکند)

بهره گیری حداکثری نظام توزیع از فضای مجازی

استفاده از امکانات فضای مجازی یکی از مهمترین راهکارهای افزایش کارآمدی در نظام توزیع است. فضای مجازی به واسطه کاهش تأثیر مکان در امر ارتباطات، میتواند بسیاری از محدودیتهای نظام توزیع سنتی را برطرف سازد. اگر کارکرد اصلی نظام توزیع را تسهیل ارتباط بین تولید کننده و مصرف کننده بدانیم، قطعا بهره گیری از ابزارهای نوین در ارتباطات، موجب کارآمدی هرچه بیشتر این نظام خواهد شد.

گسترش استفاده از فضای مجازی در نظام توزیع باعث کاهش شدید نیاز به فضای فیزیکی مناسب برای عرضه یعنی جایی که در مکان پر رفت و آمدی واقع باشد و مشتریهای بیشتری به آن مراجعه کنند به عنوان یکی از مهمترین بخشهای نیازمند به سرمایه در نظام توزیع و افزایش هزینههای آن خواهد شد.

گسترش استفاده از فضای مجازی باعث کاهش خواب سرمایه برای خرید و نگهداری محصول در فضای فیزیکی واحد صنفی خواهد شد. فروشگاه های مجازی به علت فیزیکی نبودن حضور و خرید مشتری به موجود بودن کالا در زمان مراجعه مشتری به فروشگاه نیازی ندارند و میتوانند تأمین کالا از تولید کننده و یا واسطه قبلی را یا اساساً بعد از سفارش مشتری انجام دهند، و یا تنها برای افزایش سرعت خدمات،مقدار بسیار کمی از هر کالا را انبارداری کنند.

بهره گیری حداکثری از فضای مجازی در نظام توزیع باعث افزایش شفافیت در عرضه کننده های مختلف یک محصول، نحوه عملکرد و قیمت های آن ها خواهد شد. در این شرایط جدید مصرف کننده امکان ارتباط مستقیم با تولید کنندگان و خرید از آنها را پیدا خواهد کرد. شفافیت باعث کاهش سودهای کلانی که در فضای غیر شفاف امکان کسب آن وجود دارد خواهد شد. در چنین شرایطی فضای بازار روز به روز رقابتی تر خواهد شد و به طور طبیعی در فضای رقابتی تنها واحدهایی پابرجا خواهند بود که نقشی واقعی در نظام توزیع دارند.

سطح دوم ظلم: شکلگیری مناسبات بر اساس منافع شخصی

یکی از مهمترین بخشهایی که باید در حمایت از تولید ملی بدان توجه داشت، نظام توزیع است. نظام توزیع نقش مهمی در ترغیب مصرف کنندگان به مصرف کالای داخلی دارد. واحدهای صنفی هستند که می توانند به طور تخصصی به مشتریان در زمینه نوع وکیفیت کالاهای مختلف موجود در بازار مشاوره دهند. اما سوال این جاست در جامعه ای که حاشیه سود مهمترین معیار تصمیم گیری واحدهای صنفی است، و فروش کالاهای وارادتی در اغلب موارد سود بیشتری را برای ایشان در بر دارد، چگونه می توان جهت گیری نظام توزیع را به سمت کمک به مشتریان برای انتخاب جنس با کیفیت ایرانی تغییر داد؟

متاسفانه مساله به حمایت از کالای داخلی محدود نمی شود. هنگامی که نظام توزیع تنها بر پایه ی میزان سود تصمیم می گیرد، قطعا کیفیت به محاق خواهد رفت و اجناسی توسط نظام توزیع برای فروش در اولویت قرار خواهند گرفت که حاشیه ی سود بالاتری داشته باشند. ارزشها در تولید به فراموشی سپرده خواهند شد، تولید انبوه روز به روز رونق خواهد گرفت و واحدهای صنعتی کوچک ارجحیت خود را از دست خواهند داد و به تدریج نابود خواهند شد.

اهمیت یافتن بیش از اندازه ی کسب سود و در حاشیه رفتن ارزش ها در اقتصاد، نه تنها در نظام توزیع بلکه در سایر بخشهای اقتصاد مدرن نیز ایجاد بحران کرده است. قطعاً اقتصادی که هدف اصلی انسان از فعالیت اقتصادی را حداکثرسازی منافع شخصی تعریف می کند، نمیتواند نظام توزیعی داشته باشد که در آن به ارزشها توجه شود. در مقابل، ما باید به دنبال ایجاد نظام هایی در اقتصاد باشیم، که فعالیت اقتصادی با نیاتی غیر از منفعت شخصی مانند سود رساندن به عموم مردم امکانپذیر سازد.

جنگ اقتصادی و نقش هیئت ها در جهاد اقتصادی

انگیزه ی همراهی با ولایت در جهاد با دشمن، میتواند به مراتب قویتر از انگیزه ی کسب منافع شخصی در جامعه ی مؤمنین عمل کند. یکی از نهادهایی که صدها سال است به صورت عمیق، سازمان یافته، شبکه ای و گسترده هدف یاری ولایت در دفاع از مرز دین را در حوزه های مختلف سیاسی، نظامی و فرهنگی دنبال کرده است، هیئت های عزاداری است. اما متأسفانه تاکنون ما نتوانستهایم از ظرفیتهای این نهاد در رویارویی با تهاجم اقتصادی دشمن استفاده کنیم. تجربه هایی مانند پذیرایی ده ها میلیونی در اربعین حسینی، نشانگر قدرت دست ولایت در ایجاد الگوهای نو در حوزه ی اقتصادی جامعه ی مومنین است. لذا به نظر می رسد همانطور که ما در حوزه ی سیاست برای براندازی سلطه نظام شاهنشاهی، و در حوزه ی نظامی برای دفاع از مرزهای کشور در ۸ سال دفاع مقدس، بیشترین بهره را از محوریت ولایت فقیه و وجود عمیق و تاریخی نهادی به نام هیئت بردیم، برای رویارویی با تهاجم اقتصادی غرب نیز راهی جز استفاده ی حداکثری از این دو مولفه نخواهیم داشت.

اگر ما بخواهیم به تدریج نظام های مبتنی بر فرهنگ اسلامی خود را در اقتصاد ایجاد و تقویت کنیم، بهترین راه شروع از جامعه ی مخاطبانی است که بیشترین قرابت فرهنگی و سازگاری را با این نظام ها دارند. لذا استفاده از شبکه ی گسترده ی هیئت ها به عنوان محفل جمع شدن دوست داران ولایت، برای ایجاد نظام های جایگزین متناسب با فرهنگ اسلامی در اقتصاد، به معنای بازی در زمین خودی و انتخاب نقطه ی مناسب برای شروع در تحول است. همسو بودن فرهنگی که هر نظام بر پایه ی آن ایجاد شدهاست با فرهنگ افرادی که با قواعد آن نظام زندگی می کنند، علاوه بر اینکه باعث تقویت، تثبیت و درست عمل کردن آن نظام در واقعیت می شود، باعث تقویت قشر ملتزم به آن فرهنگ در جامعه و گسترش این فرهنگ در سایر افراد جامعه خواهد شد.

الگوی ایجاد یک شبکه ی توزیع با کمک هیئت ها، مساجد، گروههای جهادی، و تشکل های فرهنگی

برای فایق آمدن بر ظلم های نظام توزیع کنونی در عمل،میتوان بستری تعریف کرد که هیئت ها در آن در کنار یکدیگر قرار گرفته و با کمک گرفتن از ظرفیتهایی که فضای مجازی ایجاد می کند، یک شبکه ی توزیع ایجاد کنند. میتوان اثبات کرد که چنین شبکه ای بسیار کارآمد، گسترده،و پایدار خواهد بود و به سادگی خواهد توانست بسیاری از مشکلات را از سر راه خود بردارد.

مشکل عدم حمایت از کالای ایرانی

هر چند ورود به فعالیت اقتصادی آن هم به صورت شبکه ای میتواند منافع اقتصادی زیادی برای هیئت داشته باشد، اما همانطور که توضیح داده شد، مهمترین نقطه ی قوت شبکه ی توزیع مبتنی بر هیئات در برابر روشهای دیگر، وجود نیت یاری ولایت در حمایت از اقتصاد داخلی برای ورود در فعالیت اقتصادی قبل از هر نیت دیگری است. این موضوع باعث خواهد شد، علیرغم وجود سود بالاتر در توزیع کالای خارجی، شبکه به حمایت از توزیع کالای ایرانی بپردازد. البته حمایت از کالای ایرانی در برابر کالای خارجی، ابتدایی ترین ارزشی است که انتظار می رود نهادی که نیت سود شخصی در فعالیت اقتصادی آن اولویت ندارد، بر اساس آن عمل کند.

مشکل عدم اقبال مردم به فضای مجازی

یکی از مهمترین مشکلاتی که باعث شکست یا حداقل عدم رونق بسیاری از فعالیتهای متکی بر تجارت الکترونیک می شود، مقاومت مردم در برابر تغییر عادت خرید است. مردم به استفاده از روشهای سنتی عادت دارند، و به سادگی نمیتوان از آنها انتظار تغییر رفتار داشت. هر چند که در بسیاری از موارد تغییر رفتار، باعث ایجاد منفعت شخصی برای آنها شود.

اما تغییر پارادایم ها و ورود به فضای جهاد میتواند باعث شکستن سد کرختی حاکم بر رفتار جامعه ی مخاطبی شود که به این مفهوم دلبستگی دارد. اگر فضای جهاد به درستی ترسیم و تأثیر باهم حرکت کردن در برطرف کردن ظلم و یاری ولایت تبیین شود، هیئت ها با توجه به نفوذی که در جامعه ی مخاطب خود دارند، به سادگی میتوانند تغییر رفتار را در ایشان ایجاد کنند.

مشکل تمرکز

در پارادایم اقتصاد سرمایه داری برای کارآمد کردن نظام توزیع از ایجاد تمرکز استفاده می شود. در فضای فیزیکی، هایپرمارکت ها و فروشگاه های زنجیره ای ایجاد میشوند و در فضای مجازی آمازون ها و ای بی ها. تمرکز علیرغم کاهش هزینه ی توزیع باعث ایجاد قطب های قدرتمندی میشود که تنها به منافع خود اهمیت میدهند و این امر چالش هایی به مراتب خطرناک تر از هزینه ی بالای توزیع برای جامعه ایجاد خواهد کرد. تعاونی ها نیز در جامعهای که منافع شخصی موتور محرکه ی اصلی برای فعالیت اقتصادی باشد، به این علت که نمیتوانند دلسوزان خود را برای مدیریت پیدا کنند، چندان گسترش نمی یابند و بهینه عمل نمی کنند.

اما هنگامی که پا را از چارچوب های اقتصاد سرمایه داری فراتر بگذاریم، و به جامعهای برسیم که در فضای جهادی، هنگام یاری ولایت به مراتب پر انگیزه تر از زمانی است که برای منفعت شخصی خود فعالیت می کند، بدون ایجاد کوچکترین تمرکز در مالکیت و تصمیم گیری، حداکثر هماهنگی به خاطر پیروی از ولایت شکل می گیرد.

در طراحی شبکه ی توزیعی که در فضای مجازی از هیئت ها شکل میگیرد، باید اجازه داد که هر هیئت حضوری مستقل در فضای مجازی داشته و مالکیت و قدرت تصمیم گیری مجزا بر بستر فضای مجازی خود داشته باشد. اما این بسترها باید به گونهای تعریف شوند که در کنار یکدیگر قرار گرفته و با یکدیگر منابع و اطلاعات خود را به اشتراک بگذارند. به گونهای که هر فرد بتواند با مراجعه به بستر هیئت خود به سادگی به اطلاعات تمام هیئت ها دسترسی یابد. به اشتراک گذاری رایگان اطلاعات پر ارزش با وجود مالکیتهای مجزا به این دلیل به سادگی رخ میدهد که مساله منافع شخصی در پارادایم اقتصادی جدید به حاشیه رفته است.

البته مالکیت و تصمیم گیری غیر متمرکز قطعاً باعث خواهد شد که در موارد بسیاری نظرات متفاوتی در مورد یک مساله خاص وجود داشته باشد. این مساله در زمانی که تفاوت نظرات به علت منفعت شخصی نیست، نه تنها زیانی ندارد، بلکه باعث رشد خواهد شد. شبکه ی توزیع باید به گونهای طراحی شود، که هیئت ها بتوانند در مورد یک مساله خاص به چند دسته تقسیم شوند و هر یک بر اساس تصمیم گیری خود اداره شوند. قطعاً میزان همکاری و به اشتراک گذاری اطلاعات باید مؤثر از میزان قرابت در تصمیم گیری ها باشد.

باهم ایران

باهم ایران شبکه ای از گروههای اجتماعی در خط انقلاب مانند پایگاه های مقاومت بسیج، کانون های فرهنگی مساجد، هیئت ها، گروههای جهادی و است، که با هدف کمک به ولایت در

  • حرکت به سوی الگوی اقتصادی متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی

  • تقویت تولید ملی

  • حمایت از مصرف کالای ایرانی

  • اصلاح نظام توزیع

در ایجاد یک نظام توزیع غیر متمرکز و کارآمد باهم همکاری می کنند. فعالیت در این شبکه علاوه بر این میتواند باعث کسب درآمدی پایدار برای مجموعه هایی شود که برای تأمین هزینههای فعالیتهای فرهنگی خود، همواره با چالش های جدی مواجه اند. از طرف دیگر مردم نیز علاوه بر انگیزه و عزم اصلاح نظام توزیع، با هدف بهره مند شدن از قیمت های مناسبتر به علت کاهش واسطه گری، افزایش شفافیت و حمایت از فعالیت مجموعه های فرهنگی ای که به آنها علاقهمند هستند، با این الگو همراه خواهند شد.

در این شبکه هر مجموعه با ایجاد یک بستر در فضای مجازی، از طرفی سعی میکند امکان خرید از تمام تولید کننده های خرد،متوسط و بزرگی که در جامعه با آنها ارتباط دارد را فراهم سازد. و از طرف دیگر سعی میکند پایگاه اجتماعی و جامعه ی مخاطبین خود را تشویق کند از این بستر برای خرید و تأمین نیازهای خود استفاده کند.

رشد شبکه ای به جای رشد متمرکز

بستر مجازی ای که گروهها از آن استفاده می کنند، هر چند از نظر مالکیت مستقل است و هر یک از گروهها در آدرس و فضای مجزای متعلق به خود آن را راه اندازی می کنند، اما از الگوی مشترکی پیروی میکنند، که امکان شبکه شدن آنها را فراهم می سازد.

بدین منظور یک بستر متن باز ایجاد میشود که گروههای اجتماعی بتوانند در یک دسته بندی چند سطحی از نوع کالا و خدمات که به صورت مشترک توسط تمام گروهها مورد استفاده قرار می گیرد، تولید کننده های کالا و خدمات اطراف خود را معرفی کنند و امکان استفاده از خدمات آنها را فراهم سازند. این بستر به گونهای طراحی شده است که این امکان را به هر مجموعه میدهد که چند گروهرا به ترتیب اولویت به عنوان گروههای معتمد و همیار خود تنظیم کند. بدین وسیله مخاطبین هر مجموعه در صورتی که در یک دسته از بستر مربوط به مجموعه ی خود به هر دلیل نتوانند نیاز خود را تأمین کنند، به صورت خودکار تولید کننده های آن دسته از گروههای معتمد را مشاهده خواهند کرد. این روال میتواند به معتمدین مجموعه معتمد و سطوح دیگر نیز تعمیم یابد.

بدین صورت علیرغم مجزا بودن مالکیت بستر توزیع و قدرت تصمیم گیری هر مجموعه برای حمایت از تولید کننده های مطلوب خود، مخاطبین هر مجموعه در سطوح مختلف به تمام تولید کننده های شبکه دسترسی خواهند داشت.

ارتقاء کیفیت با امتیازبندی شبکه ای

از دیگر امکاناتی که بستر مجازی باید فراهم سازد نظام امتیاز بندی است. افراد باید بتوانند درباره ی تولید کننده ها نظر و به آنها امتیاز دهند. این امتیاز بندی میتواند به مسئولین گروهها برای تصمیم گیری در مورد حمایت یا عدم حمایت از تولید کننده ها کمک کند.

علاوه بر تولیدکننده ها گروههای عضو شبکه نیز باید امتیاز بندی شوند. رشد امتیاز تولید کننده ها باید باعث رشد امتیاز مجموعه ای شود که این تولید کننده را به مخاطبینش معرفی کرده است. همچنین رشد امتیاز هر مجموعه باید باعث رشد امتیاز مجموعه ای شود که آن را به عنوان مجموعه معتمد در معرض انتخاب مخاطبانش قرار داده است. این امتیاز بندی میتواند باعث افزایش حساسیت مسئولین گروهها در انتخاب و حمایت از تولیدکننده های برتر شود و به مردم برای انتخاب مجموعه مناسب برای خرید کمک می کند.

راههای کسب درآمد مجموعه ها

مجموعه ها میتوانند روشهای متنوع و مستقلی برای کسب درآمد داشته باشند. مثلاً برخی میتوانند درصد مشخصی را به ازای هر خرید از تولید کنندگانی که محصول آنها را می فروشند دریافت کنند. یا مبلغ ثابتی را به صورت ماهانه از ایشان دریافت کنند. همین کار را میتوان در ازای ارائه خدمات به مشتریان نیز انجام داد.

یکی از مهمترین دلایلی که باعث شروع روی آوردن مخاطبین مجموعه های فرهنگی به بستر مجموعه ی خود برای تأمین نیازهایشان خواهد شد، علاقه ی ایشان به کمک اقتصادی به فعالیتی خواهد بود که مجموعه ی فرهنگی ایشان انجام می دهد. لذا مخاطبین هر مجموعه در صورتی که مجموعه ی ایشان یک هزینه ی عادلانه و قابل قبول برای خدمات خود تعریف کند، حتی در صورتی که مجموعه های دیگری وجود داشته باشند که به رایگان این خدمات را انجام می دهند، به خاطر تعلق خاطر به مجموعه ی خود از بستر مربوط به آن استفاده خواهند کرد.

بدیهی است که با رشد این شبکه و افزایش مخاطبین آن، هر مجموعهای که تعامل اقتصادی قوی تری با تولید کننده ها و مصرف کننده ها داشته باشد و بتواند تأمین نیازهای ایشان را بهتر انجام دهد و امتیاز بیشتری کسب کند، تقاضای بالاتری را چه از سمت تولید کننده و چه از سمت مصرف کننده به خود جذب خواهد کرد و خواهد توانست به ازای خدمات بهتری که ارائه می دهد، درآمد بیشتری نیز جذب فعالیتهای فرهنگی خود کند.

در ادامه

در ادامه می بایست در مورد تأثیر ایجاد مراکز توزیع محلی با اعتبارسنجی محلی در تقویت تولید خرد در مقابل هجمه ی تولید انبوه بیشتر بحث شود.

ihttp://goo.gl/LU1zPN

2 پاسخ
  1. نوریان
    نوریان says:

    سلام
    شفاف‌سازی قیمت خرید و فروش واحد‌های صنفی از طریق فضای مجازی ایده خوبی هست و به نظر می‌رسه به هدف طراحی‌ش که همون کاهش سود نظام توزیع باشه، نزدیکه. البته اینکه تاثیر روانی این کار روی خریدار چطور هست رو نمی‌دونم، ولی ایده امیدبخشی هست.

    پاسخ دادن

تعقیب

  1. […] تعداد واحدهای صنفی در ایران ۲۰ برابرمیانگین جهانی استi! واضح است که وقتی قرار باشد به عنوان مثال ۱۰۰۰ واحد […]

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *